Εχει περάσει περισσότερο από μισός αιώνας από τότε που η χώρα μας συνδέθηκε θεσμικά με την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (1962) τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ενωση. Εχουν περάσει περισσότερα από 30 χρόνια από τότε που έγινε πλήρες μέλος της (1981) και περισσότερα από 10 χρόνια από τότε που η ελληνική οικονομία επίσημα υιοθέτησε το ευρώ (2002).

Ολα αυτά τα χρόνια έγιναν προφανώς πολλά θετικά βήματα για τον εξορθολογισμό των πολιτικών και κοινωνικών συμπεριφορών, για τη σταθεροποίηση των δημοκρατικών θεσμών και για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη στη χώρα μας. Ταυτόχρονα δημιουργήθηκαν και πολλά κενά και ελλείμματα, τόσο στο πολιτικό, στο κοινωνικό, όσο και στο οικονομικό πεδίο.

Πόσες από τις παραπάνω -τις θετικές και αρνητικές- εξελίξεις οφείλονται σε αποκλειστικά εσωτερικούς παράγοντες και πόσες μπορούν να αποδοθούν στη συμμετοχή μας στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατον, να προσδιορισθεί. Να εκτιμηθεί δηλαδή με βεβαιότητα πώς θα ήταν η χώρα μας αν δεν είχε συνδεθεί θεσμικά τόσα χρόνια με την Ευρωπαϊκή Ενωση. (περισσότερα…)

Η Γαλλία αποτελεί έναν από τους δύο πυλώνες του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μετά τη Γερμανία, μια χώρα με πλούσια πολιτιστική παράδοση, στην πρωτοπορία των κοινωνικών και πολιτικών διεργασιών που στη συνέχεια εξαπλώθηκαν σ’ ολόκληρο τον κόσμο.

Από τη Γαλλική Επανάσταση μέχρι τον Μάιο του 1968 και από το Λαϊκό Μέτωπο του 1936 μέχρι την εβδομάδα των 35 ωρών, η Γαλλία παραμένει πάντοτε πολύ διαφορετική σε σχέση με το γερμανικό και τον αγγλοσαξονικό κόσμο.

Σήμερα, η Γαλλία, η οποία υπήρξε ο εμπνευστής του ενιαίου νομίσματος, του ευρώ, με στόχο να κρατήσει τη Γερμανία στο ευρωπαϊκό σύστημα, φαίνεται να αντιστέκεται, αρνούμενη να «συμμορφωθεί» με την οικονομική πολιτική που διαμορφώνεται και εφαρμόζεται στην Ευρώπη με γερμανική πρωτοβουλία. Από την άλλη πλευρά, φαίνεται αδύναμη να προωθήσει μια εναλλακτική πρόταση οικονομικής πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο περισσότερο ισορροπημένη μεταξύ πειθαρχίας και αλληλεγγύης, η οποία θα συνέβαλλε στο ξεπέρασμα της σημερινής κρίσης, κυρίως στις χώρες της Νότιας Ευρώπης. (περισσότερα…)

Ολοένα και συχνότερα στη δημόσια συζήτηση διαπιστώνεται η ανάγκη διαμόρφωσης ενός εθνικού σχεδίου για την επιβίωση και την ανάπτυξη της χώρας μας, πέρα από τα Μνημόνια και τις δεσμεύσεις τους. Ηδη, διάφοροι οργανισμοί, το ΚΕΠΕ, το ΙΟΒΕ, το Κέντρο Αριστείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχουν προτείνει τέτοια σχέδια. Ολοι εντοπίζουν, λίγο έως πολύ, τα ίδια προβλήματα, τις ίδιες παθογένειες της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας και τις ίδιες «ολιγωρίες» του πολιτικού μας συστήματος.

Συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό για τις αιτίες της κρίσης, αποδίδοντας τις ευθύνες τόσο στις ελληνικές κυβερνήσεις, όσο και στις ατέλειες του οικοδομήματος της Ευρωζώνης, καθώς και στις βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και συμπεριφορές τόσο των ηγεσιών (πολιτικών, επιχειρηματικών και πνευματικών) όσο και του συνόλου της ελληνικής κοινωνίας. Διαπιστώνουν συχνά ότι μεγάλο μέρος των πολιτών παρασύρθηκε σε καταναλωτικές υπερβολές πέρα από τις αντοχές της ελληνικής οικονομίας, χωρίς να υπάρξει προειδοποίηση από τις διάφορες ηγεσίες της χώρας. Κανείς δεν ήθελε να χαλάσει το «γλέντι» ούτε σε εθνικό, ούτε σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς οι αγορές δάνειζαν αφειδώς τις τράπεζες και το κράτος, με αποτέλεσμα να διευρύνονται τα ελλείμματα και να συσσωρεύεται δυσθεώρητο χρέος. (περισσότερα…)

Στο προηγούμενο άρθρο γράψαμε ότι η τυπική νομιμοποίηση της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης επιτυγχάνεται με διακρατικές συμφωνίες μεταξύ των χωρών-μελών της Ε.Ε. (Συνθήκη Σταθερότητας). Για να επιτευχθεί, όμως, η ουσιαστική νομιμοποίηση χρειάζεται να πειστούν οι πολίτες ότι το περιεχόμενο της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης, δηλαδή η αυστηρή περιοριστική οικονομική πολιτική (ώστε να μην υπάρχουν ελλείμματα στον Προϋπολογισμό και στο Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών), που συμφωνήθηκε απ’ όλες τις χώρες-μέλη, εξυπηρετεί τόσο τις χώρες του ευρωπαϊκού κέντρου όσο και τις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας.

Για να εκτιμηθεί αν πράγματι συμβαίνει αυτό πρέπει να υπολογιστούν οι πρόσθετοι περιορισμοί που τίθενται για τις χώρες-μέλη οι οποίες έχουν δημόσιο χρέος πάνω από 60% του ΑΕΠ. Οι χώρες αυτές έχουν υποχρέωση να μειώνουν το υπερβάλλον χρέος κατά 1/20 κάθε χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες αυτές, που είναι οι χώρες της περιφέρειας της Ε.Ε., πρέπει να έχουν κάθε χρόνο όχι μόνο ισοσκελισμένους αλλά και πλεονασματικούς Προϋπολογισμούς. Αν δεν επιτυγχάνεται αυτό, τότε επιβάλλεται πρόστιμο 0,2% του ΑΕΠ και ταυτόχρονα διακόπτεται από 1ης/1/2014 η χορήγηση πόρων από τα ευρωπαϊκά ταμεία. (περισσότερα…)

Καθώς πλησιάζει το τέλος της δεύτερης δανειακής σύμβασης (2ο Μνημόνιο), τίθεται το ζήτημα του συντονισμού της οικονομικής πολιτικής της χώρας μας, όπως και όλων των άλλων χωρών-μελών της Ευρωζώνης, με τις βασικές αρχές της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης.

Είτε υπογραφεί νέα δανειακή σύμβαση για να καλυφθεί το χρηματοδοτικό «κενό» των 10-12 δισ., μέχρι το 2015, όπως υπολογίζεται από τους δανειστές μας, είτε όχι (πράγμα που είναι ακόμη πρόωρο να εκτιμηθεί), η χώρα μας, όπως και όλες οι χώρες-μέλη της Ευρωζώνης, πρέπει να ακολουθήσει, επί ποινή κυρώσεων, την οικονομική πολιτική που διαμορφώνεται στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης. Αυτή η οικονομική πολιτική περιλαμβάνει, όπως είναι γνωστό, την υποχρέωση ισοσκέλισης των εσόδων με τις δαπάνες του προϋπολογισμού, την εξάλειψη δηλαδή του δημοσιονομικού ελλείμματος. Παράλληλα, και άλλες πλευρές της οικονομικής πολιτικής θα βρίσκονται υπό επιτήρηση, όπως η εισοδηματική πολιτική και η κοινωνική πολιτική, συμπεριλαμβανομένου και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών προκειμένου να εξασφαλίζεται η διεθνής ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Παράλληλα, για το τραπεζικό σύστημα των χωρών-μελών σταδιακά ετοιμάζονται η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ενωση και η εποπτεία των συστημικών τραπεζών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. (περισσότερα…)

Ο Ξενοφών στον «Οικονομικό» θεωρεί ότι καλός «μάνατζερ» (επιστάτης, διοικητής, καπετάνιος κ.λπ.) είναι αυτός που κατορθώνει να οδηγήσει το πλοίο στον προορισμό του σε λιγότερο χρόνο και με ευχαριστημένους ναύτες. Αντίθετα, κακός «μάνατζερ» είναι αυτός που οδηγεί το πλοίο στον ίδιο προορισμό σε περισσότερο χρόνο και με δυσαρεστημένους ναύτες.

Ο ηγέτης προφανώς είναι κάτι πολύ περισσότερο από το «μάνατζερ». Στο παράδειγμα του Ξενοφώντα ο καλός ηγέτης πρέπει όχι μόνο να επιτύχει όσα πετυχαίνει ο καλός «μάνατζερ», αλλά επιπλέον να μπορεί να επιλέξει και τον καλύτερο δυνατό προορισμό, στον οποίο θα οδηγήσει το πλοίο με ευχαριστημένους ναύτες και σε λιγότερο χρόνο.

Με άλλα λόγια, ο καλός ηγέτης πρέπει, αλλά δεν αρκεί, να είναι καλός «μάνατζερ», δηλαδή να επιτυγχάνει τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα σε μικρότερο χρόνο μέσα σε δεδομένο πλαίσιο (δεδομένος ο προορισμός στην περίπτωση του πλοίου). Ο καλός ηγέτης πρέπει να διαμορφώνει και το πλαίσιο δράσης, να επιλέγει τον καλύτερο δυνατό προορισμό, τον καλύτερο δυνατό στόχο, το καλύτερο δυνατό όραμα προς το οποίο θα οδηγήσει τη χώρα ή την επιχείρησή του. (περισσότερα…)

Ολοι οι παρατηρητές συμφωνούν ότι ύστερα από χρόνια οικονομικής κρίσης στην Ευρώπη, με διαφορετική, βέβαια, ένταση σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, τα εκλογικά αποτελέσματα αναμένεται να ευνοήσουν τα κόμματα που δεν άσκησαν εξουσία και τώρα είναι σε θέση να κρίνουν και να επικρίνουν δίκαια ή άδικα τις πολιτικές δυνάμεις που κυβέρνησαν στα χρόνια αυτά της κρίσης και δεν μπόρεσαν να την αντιμετωπίσουν.

Σε σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές χώρες τα περισσότερα από αυτά τα κόμματα είναι «αντιευρωπαϊκά», ξενοφοβικά, εθνικιστικά ή λαϊκιστικά, συχνά συντηρητικά έως και ακροδεξιά, βρίσκοντας ακροατήριο σε ευρύτατα κοινωνικά στρώματα που υπέφεραν και υποφέρουν από τις συνέπειες της κρίσης. Τα κόμματα που άσκησαν ή ασκούν σήμερα την εξουσία σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, συντηρητικά, χριστιανοδημοκρατικά ή λαϊκά κόμματα, από τη μία πλευρά, και σοσιαλδημοκρατικά ή εργατικά, από την άλλη, «ετοιμάζονται» να υποστούν τις συνέπειες της αδυναμίας τους να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την ευρωπαϊκή κρίση.

Ωστόσο, η κριτική που υφίστανται για τον τρόπο που διαχειρίστηκαν την οικονομική κρίση τα κυβερνητικά κόμματα στις χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά σε σχέση με αυτά στις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου έχει πολύ διαφορετικό περιεχόμενο. (περισσότερα…)

Κάθε προσπάθεια να γεννηθεί το νέο, το καινούργιο στην κοινωνία, στην οικονομία, στην πολιτική κ.α. συνοδεύεται από τις «ωδίνες του τοκετού». Είναι απαραίτητο πριν πεθάνει το παλιό, να γεννηθεί το καινούργιο. Το καινούργιο, αργά ή γρήγορα, θα πάρει τη θέση του παλιού, το οποίο έχει υποστεί φθορά και δεν μπορεί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ζωής.

Οσο πιο γρήγορα ανανεώνεται η κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή τόσο περισσότερο τα αντίστοιχα συστήματα είναι πιο αποδοτικά και ανταποκρίνονται καλύτερα στις νέες ανάγκες. (περισσότερα…)

Η δανειακή σύμβαση της Ελλάδας με τους εταίρους και δανειστές της λήγει μέσα στο 2014. Από το καλοκαίρι και μετά η ελληνική οικονομία θα πορευθεί χωρίς Μνημόνιο. Αν χρειαστεί να συνάψει νέα δανειακή σύμβαση με την τρόικα, αυτή θα είναι μικρής διάρκειας και με πολύ μικρότερο ποσό δανείου σε σχέση με το παρελθόν.

Ομως αυτή η χρηματοδότηση προφανώς δεν είναι αρκετή για να αντιμετωπιστεί το μεγάλο ζήτημα της αποπληρωμής, όχι απλώς των τόκων των δανείων, αλλά του συνόλου των δανείων, δηλαδή της αποπληρωμής του χρέους, το οποίο εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο τέλος του 2013 σε 321 δισ. ευρώ και το 2014 σε 319 δισ. ευρώ (δηλ. πάνω από 170% του ΑΕΠ). Στην πραγματικότητα η χώρα μας θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα «βουνό» από χρέος, το οποίο πρέπει να αντιμετωπίσει έχοντας χάσει ένα μεγάλο μέρος από τις παραγωγικές δυνατότητές της κατά τη διάρκεια της ύφεσης τα τελευταία πέντε χρόνια.

Τρεις δυνατότητες φαίνεται να υπάρχουν (ή/και συνδυασμός τους) για να αντιμετωπιστεί το χρέος, χωρίς παύση πληρωμών και έξοδο της χώρας μας από το ευρώ:

Η πρώτη δυνατότητα μπορεί να είναι μία ταχεία ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας με υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, πράγμα που θα εξασφαλίσει μεγάλα δημοσιονομικά πλεονάσματα ετησίως, τα οποία θα μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες αποπληρωμής του χρέους. Αυτή η ταχεία ανάπτυξη θα πρέπει να στηρίζεται στις εξαγωγές ώστε να μην αυξηθεί το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και να μη δημιουργηθούν νέες μεγάλες δανειακές ανάγκες. Ομως η σημερινή δυναμική των εξαγωγών δεν δημιουργεί την αίσθηση ότι θα υπάρξουν τόσο σημαντικές αλλαγές που θα «απογειώσουν» την ελληνική οικονομία. Οσο για τις δυνατότητες της εσωτερικής αγοράς, είναι προφανές ότι η εφαρμογή αυστηρής δημοσιονομικής και εισοδηματικής πολιτικής στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής οικονομικής διακυβέρνησης, όπως σήμερα διαμορφώνεται, δεν θα επιτρέπει σημαντικές αυξήσεις στην εσωτερική ζήτηση.

Η δεύτερη δυνατότητα αποπληρωμής του χρέους είναι να επιδιωχθεί η δανειοδότηση της χώρας μας από τις διεθνείς αγορές με χαμηλά επιτόκια, περίπου όπως αυτά προ της κρίσης, ώστε μαζί με μια μέτρια αναπτυξιακή δυναμική να μπορεί να αποπληρωθεί το σημερινό χρέος χωρίς τη δημιουργία νέου. Ομως πόσο μπορεί να υποστηριχθεί ότι οι διεθνείς αγορές θα άρχιζαν να δανείζουν τη χώρα μας στο μέλλον με πολύ χαμηλά επιτόκια, όσο και αν συνεχιζόταν η οικονομική πολιτική λιτότητας για να μη δημιουργούνται ελλείμματα; Και μόνο το μέγεθος του χρέους θα λειτουργούσε αρνητικά για τις διεθνείς αγορές, γιατί θα πιθανολογούσαν μια μελλοντική χρεοκοπία λόγω πολιτικής αβεβαιότητας υπό το βάρος της συνεχιζόμενης πολιτικής λιτότητας.

Η τρίτη περισσότερο ρεαλιστική δυνατότητα αποπληρωμής του σημερινού χρέους είναι, μαζί με την αναπτυξιακή προσπάθεια, να επιδιωχθεί η αναδιάρθρωσή του με διάφορους τρόπους (κούρεμα, χαμηλότερα επιτόκια, επιμήκυνση κ.ά.). Τα περιθώρια πίεσης της χώρας μας προς την κατεύθυνση αυτή είναι περιορισμένα, καθώς το σημερινό χρέος αφορά πλέον τις κυβερνήσεις των εταίρων μας, οι οποίες έχουν εγγυηθεί τα δάνεια της χώρας μας. Το ζήτημα γίνεται ευθέως πολιτικό και εξαρτάται από τη γενικότερη ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική απέναντι στον ευρωπαϊκό Νότο.

Ετσι, η επίσπευση της δημιουργίας της Τραπεζικής Ενωσης θα μπορούσε να μειώσει το χρέος της χώρας μας κατά το ύψος της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών.

Επιπλέον, μια λύση θα ήταν η περίφημη «αμοιβαιοποίηση» του χρέους των χωρών της Ευρωζώνης. Υπό αυστηρούς όρους, θα μπορούσε το μέρος του χρέους που ξεπερνά το 60% των χωρών της Ευρωζώνης να τεθεί υπό κοινή εγγύηση ολόκληρης της Ευρωζώνης και συνεπώς να αρθεί ένα σημαντικό τμήμα του βάρους του χρέους αυτού, πράγμα που παραπέμπει σε κάποια μορφή έκδοσης ευρωομολόγων. Αυτή η λύση γίνεται περισσότερο πιθανή μετά τις γερμανικές εκλογές.

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 13 Οκτωβρίου 2013

Η δημοκρατία, ως τρόπος λήψης αποφάσεων και ως σύστημα διακυβέρνησης έχει πολλές όψεις και εφαρμογές. Αμεση, αντιπροσωπευτική, κοινοβουλευτική, αστική, λαϊκή, δημοκρατία στα κόμματα και τις οργανώσεις, στην οικογένεια, στο σχολείο κ.λπ.

Η δημοκρατία, όμως, ως αξία, που πρέπει να διέπει όλα τα συστήματα διακυβέρνησης και λήψης αποφάσεων, είναι μία και μοναδική. Εκφράζεται με το σεβασμό στο νόμο και στο κράτος δικαίου, με το σεβασμό στη μειοψηφία, στη διαφορετικότητα και στη διαφορετική άποψη, χωρίς να ανέχεται τη βία, λεκτική ή φυσική. Δημοκρατία σημαίνει ελευθερία δράσης, όχι όμως πέρα από τα όρια της κοινωνικής συμβίωσης, σημαίνει ελευθερία του λόγου, όχι όμως επιβολή απόψεων με τη βία και την παραπλανητική προπαγάνδα. (περισσότερα…)