Ο πιο άμεσος στόχος της κυβέρνησης, που ήταν η διατήρηση της ελληνικής οικονομίας στην Ευρωζώνη και η εφαρμογή των δεσμεύσεων της χώρας έναντι των ευρωπαίων εταίρων και δανειστών μας για δημοσιονομική προσαρμογή (ώστε να δημιουργηθούν προϋποθέσεις για σταθεροποίηση και στη συνέχεια ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας), φαίνεται να έχει σε μεγάλο βαθμό επιτευχθεί.

Το έτος 2013 φαίνεται να κλείνει με πρωτογενές πλεόνασμα στον Προϋπολογισμό και με θετικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, δυστυχώς με τεράστιο κόστος. (28% ανεργία , 25% του ΑΕΠ συσσωρευτική ύφεση).
Ομως, η συνεχιζόμενη αβεβαιότητα σταθεροποίησης της οικονομίας και η δυσκολία προσέλκυσης επενδύσεων συνδέονται προφανώς με το ζήτημα της οριστικής διευθέτησης μεγάλου του χρέους της χώρας (170% του ΑΕΠ ή 320 δισ. ευρώ) καθώς και με τις καθυστερήσεις σ’ όλες σχεδόν τις υποχρεώσεις έναντι των δανειστών της για πραγματοποίηση διαρθρωτικών αλλαγών. (περισσότερα…)

Οι σχέσεις μεταξύ κράτους και αγοράς, μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, είναι ένα ιδεολογικά και πολιτικά φορτισμένο πάντα επίκαιρο ζήτημα.

Μεταπολεμικά, για τρεις δεκαετίες, η άνοδος των πολιτικών και κοινωνικών κινημάτων σοσιαλιστικών αποχρώσεων είχε οδηγήσει τις χώρες της Ευρώπης, τουλάχιστον, σε μια πολιτική και κοινωνική ισορροπία, όπου το κράτος είχε κρίσιμη σημασία, καθώς είχε κυριαρχήσει σε πολλούς τομείς. Ο δημόσιος τομέας, άλλοτε σε συνεργασία, άλλοτε σε αντιπαράθεση και ανταγωνισμό με τον ιδιωτικό, πέρα από την εκπαίδευση, την υγεία, την κοινωνική πρόνοια κ.ά., είχε εξαιρετικά σημαντικό ρόλο ακόμη και σε καθαρά παραγωγικούς τομείς.

Παράλληλα, με τη δημοσιονομική πολιτική (δαπάνες και έσοδα), το κράτος στο δυτικό κόσμο είχε φθάσει να ελέγχει περισσότερο από το μισό παραγόμενο ετησίως προϊόν και, συνεπώς, να έχει πρωτεύοντα αναπτυξιακό και αναδιανεμητικό ρόλο στην οικονομία και στην κοινωνία. Η έννοια της «μικτής οικονομίας» (ούτε οικονομία της αγοράς ούτε οικονομία κρατικού σχεδιασμού) είχε κυριαρχήσει. Το κράτος είχε αναλάβει πολλαπλούς ρόλους στο πλαίσιο του ονομαζόμενου κράτους πρόνοιας. (περισσότερα…)

Οι εκτιμήσεις για το γεγονός ότι η Ελλάδα βρίσκεται αυτή την περίοδο στην προεδρία στην Ε.Ε. κυμαίνονται μεταξύ ασήμαντου και σπουδαίου. Οπως συνήθως, ο δημόσιος λόγος, στη χώρα μας, κινείται μεταξύ των άκρων. Είναι όμως αλήθεια ότι και μόνο ο συμβολισμός έχει μεγάλη σημασία στην πολιτική. Πολύ περισσότερο που η ελληνική προεδρία στην Ε.Ε. μπορεί να είναι περισσότερο ουσιαστική, ακόμη και μέσα στις έκτακτες συνθήκες για τη χώρα μας, αν έχει προετοιμασθεί σωστά και έχει αξιοποιήσει το κεκτημένο προηγούμενων προεδριών.

Στην Ευρωπαϊκή Ενωση ξέρουμε ότι υπάρχει, τουλάχιστον, τυπική θεσμική ισότητα των κρατών-μελών και ότι οι διαδικασίες που προβλέπονται, τηρούνται κατά γράμμα στις προεδρίες. Είτε πρόκειται για μικρή και ανίσχυρη χώρα-μέλος είτε πρόκειται για μεγάλη και ισχυρή, η προεδρία στα διάφορα ευρωπαϊκά όργανα έχει πάντα συντονιστικό και εισηγητικό ρόλο, χωρίς να προσφέρει στη χώρα που την ασκεί καμία υπέρτερη πολιτική ή διοικητική υπεροχή, σε σχέση με τις άλλες χώρες-μέλη. (περισσότερα…)

Η αναπαράσταση του Κράτους στη σκέψη των πολιτών του σχετίζεται με την ιστορική διαδρομή και τον τρόπο συγκρότησής του κατά τους περασμένους αιώνες. Προφανώς, ο τρόπος πρόσληψης του Κράτους από τους πολίτες έχει μεγάλη σημασία για τη συμπεριφορά τους απέναντί του.

Επίσης, έχει μεγάλη σημασία η σχέση μεταξύ του πολιτικού και του διοικητικού συστήματος του Κράτους και ο τρόπος που το πολιτικό σύστημα αντιλαμβάνεται τη σχέση του με το διοικητικό σύστημα και με τους πολίτες. Προφανώς την ίδια σημασία έχει και το αντίθετο, δηλαδή, με ποιο τρόπο το διοικητικό σύστημα αντιλαμβάνεται τη σχέση του με το πολιτικό σύστημα και με τους πολίτες.

Στην περίπτωση της χώρας μας, προφανώς για ιστορικούς λόγους, δύσκολα ανιχνεύσιμους ακόμη και από τους ειδικούς, οι πολίτες αντιλαμβάνονται το Κράτος πολύ περισσότερο ως πάροχο και δυνάστη και λιγότερο ως εγγυητή των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του συνόλου της κοινωνίας. Ειδικότερα, οι πολίτες αντιλαμβάνονται το Κράτος όχι τόσο ως πάροχο δημοσίων αγαθών, αλλά κυρίως ως πάροχο προσόδων είτε άμεσων (επιδοτήσεις, προνοιακές παροχές) είτε έμμεσων (διευκολύνσεις για απόκτηση προνομίων, φορολογική ασυλία) με μια δαιδαλώδη πολυνομία, που εκτρέφει την ανομία και διογκώνει τη διαφθορά. (περισσότερα…)

Η αρχή του καινούργιου χρόνου συνοδεύεται πάντοτε από ευχές και ελπίδες για βελτίωση της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης της Ελλάδας, της Ευρώπης και ολόκληρου του Κόσμου. Σύμφωνα με τις σχετικές προβλέψεις, η οικονομική κατάσταση στο σύνολο του Πλανήτη αναμένεται ελαφρώς βελτιωμένη το 2014 σε σχέση με το 2013. Αυτή η εξέλιξη οφείλεται κυρίως στη συνεχιζόμενη ανάπτυξη στην Κίνα, αλλά και στη βελτίωση της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου, της οικονομίας των ΗΠΑ.

Αντίθετα, στην Ευρώπη η βελτίωση αναμένεται οριακή. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία του τρίτου τριμήνου του 2013 δείχνουν ότι, ενώ η αμερικανική οικονομία αναπτύχθηκε με 4,1%, η ανάπτυξη στην Ευρωζώνη με δυσκολία ξεπέρασε τη στασιμότητα με 0,1%. Τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα στο ζήτημα της ανεργίας, όπου στις ΗΠΑ έχει πέσει στο 7% περίπου ενώ στην Ευρωζώνη βρίσκεται στο 12% στο τέλος του 2013. Στις κακές επιδόσεις της Ευρωζώνης σημαντικό ρόλο παίζει η οικονομική κατάσταση στον ευρωπαϊκό Νότο (Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα), όπου είναι γεγονός ότι η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση και η ανεργία έχει φθάσει σε ιστορικά επίπεδα. (περισσότερα…)

Καθώς ο δημόσιος λόγος στη χώρα μας κυριαρχείται σχεδόν αποκλειστικά με τις πολιτικές συνέπειες της εκπλήρωσης των «προαπαιτούμενων» για την είσπραξη των δόσεων στο πλαίσιο του Μνημονίου, δεν αποδίδει την αναλογούσα σημασία σε κρίσιμες αποφάσεις της Ε.Ε. για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης και βέβαια της Ελλάδας μέσα σε αυτήν.

Την περασμένη εβδομάδα, η Ε.Ε. αποφάσισε σχετικά με τις διαδικασίες στήριξης/εκκαθάρισης των ευρωπαϊκών τραπεζών, οι οποίες θα βρίσκονται υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η αναγκαία χρηματοδότηση στις περιπτώσεις αυτές θα γίνεται από ένα κοινό Ευρωπαϊκό Ταμείο, του οποίου οι πόροι θα προέρχονται από όλες τις τράπεζες των κρατών-μελών. Πρόκειται για την πολυσυζητημένη «Τραπεζική Ενωση». Μέχρι εδώ, η απόφαση φαίνεται να είναι ένα πραγματικό «δώρο» στις λιγότερο ισχυρές χώρες-μέλη από τις οικονομικά ισχυρότερες και να εφαρμόζεται στην πράξη η διακηρυσσόμενη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Ταυτόχρονα, τουλάχιστον όσον αφορά τις μεγαλύτερες (συστημικές) τράπεζες, η εποπτεία της λειτουργίας τους δεν ανήκει πλέον στα εθνικά κράτη, αλλά στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, πράγμα που αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. (περισσότερα…)

Τον κλέφτη το φτωχό ανελέητα δικάζουν, τον διαπομπεύουν και σκληρά τον τυραννούν. Μα αυτόν που κλέβει το Δημόσιο θαυμάζουν και όλοι σαν άρχοντα τρανό τονε τιμούν.

Π. Καρντενάλ, 12ος αιώνας 1

Πολύ συχνά στη δημόσια συζήτηση στη χώρα μας τίθεται το ζήτημα της στάσης της κοινωνίας έναντι της φοροδιαφυγής. Οπως φαίνεται από τους στίχους του τραγουδιού των τροβαδούρων του 12ου αιώνα, από τον Μεσαίωνα μέχρι σήμερα δεν άλλαξαν και πολύ τα πράγματα.

Στη σημερινή περίοδο της βαθιάς οικονομικής κρίσης η φοροδιαφυγή όχι μόνο συνεχίζεται, αλλά, ιδίως μετά την αύξηση των φορολογικών συντελεστών, μάλλον αυξάνεται από όσους, κατά τεκμήριο οικονομικά ισχυρούς, μπορούν να κρύψουν τα εισοδήματά τους.

Ετσι, το φορολογικό βάρος πέφτει πάνω σε αυτούς που δεν έχουν περιθώρια «φοροκλοπής», και όπως αποδεικνύεται αυτοί είναι οι μισθωτοί του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, οι οποίοι μάλιστα έχουν ήδη υποστεί μεγάλες περικοπές αμοιβών, της τάξης του 30-40% τα τελευταία χρόνια. Η αδικία εντείνεται, όταν οι μη μισθωτοί δηλώνουν ψευδώς χαμηλά εισοδήματα και έτσι επωφελούνται με επιδόματα και με πρόσβαση σε παροχές ή σε απαλλαγές με εισοδηματικά κριτήρια, πολύ περισσότερο από τους μισθωτούς, που δεν μπορούν να αποκρύψουν τα εισοδήματά τους.

Το παράδοξο είναι ότι στη χώρα μας, παρά την υπερβολική φορολόγηση των μισθωτών, επειδή αυτοί δεν αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των εργαζομένων, όπως σε άλλες χώρες, το συνολικό ύψος των φορολογικών εσόδων είναι σχετικά χαμηλό, καθώς οι μη μισθωτοί εργαζόμενοι, που είναι συγκριτικά πολύ περισσότεροι, φοροδιαφεύγουν.

Προφανώς μια αποτελεσματική απάντηση στο «αιώνιο» ζήτημα της φοροδιαφυγής, εκτός από τη σταθερή πολιτική βούληση για ένταση των ελέγχων και εφαρμογή σύγχρονων τεχνικών για την αντιμετώπισή της, είναι η αλλαγή των κοινωνικών αξιών: δηλαδή η συνειδητοποίηση από τους πολίτες ότι η φοροδιαφυγή αποτελεί πραγματική κλοπή του Δημοσίου και όχι «μαγκιά» των «ικανών». Συνεπώς πρέπει να καταδικάζεται αντί να επαινείται.

ΕΘΝΟΣ 24/12/13

Καθώς πλησιάζει το τέλος της δανειακής σύμβασης (Μνημόνιο) με τους Ευρωπαίους εταίρους μας, οι πολιτικές δυνάμεις του τόπου στη συμπολίτευση και στην αντιπολίτευση, που συμφωνούν με την ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας μας, πρέπει να επεξεργαστούν ένα σχέδιο για την ανάπτυξη, μέσα στο νέο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διακυβέρνησης.

Είτε υπογραφεί νέο Μνημόνιο, όπως επιδιώκουν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας για να συνεχίσουν τη δανειοδότηση (και να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό που προκύπτει για τα επόμενα χρόνια), είτε όχι, όπως επιδιώκει η κυβέρνηση, το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσο θα υπάρξει μια γενναία διευθέτηση του συνολικού χρέους της χώρας μας, που ανέρχεται σήμερα σε 320 δισ. ευρώ ή στο περίπου 170% του ΑΕΠ. Μια τέτοια διευθέτηση θα περιορίσει τις άμεσες δανειακές μας ανάγκες και συνεπώς θα μειώσει το χρηματοδοτικό κενό των αμέσως επόμενων ετών, οπότε δεν θα χρειαστεί, ίσως, νέο Μνημόνιο. Παράλληλα, πράγμα ακόμη σημαντικότερο, η διευθέτηση του χρέους θα ελαφρύνει μακροχρονίως το ετήσιο βάρος της αποπληρωμής του πάνω στον ελληνικό προϋπολογισμό. (περισσότερα…)

Είναι γνωστό ότι ο Θουκυδίδης, όταν κατέγραφε τις κοινωνικές συνέπειες του μακρόχρονου Πελοποννησιακού πολέμου, διαπίστωνε ότι παρατηρούνται πρωτοφανείς θετικές συμπεριφορές, άξιες επαίνου για τον αλτρουισμό και την αυταπάρνησή τους, αλλά και πρωτοφανείς αρνητικές συμπεριφορές, άξιες καταδίκης για την απανθρωπιά και τη σκληρότητά τους.

Με άλλα λόγια, οι κρίσεις (οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές) αναδεικνύουν και «ηρωικές», αλλά και «άθλιες» συμπεριφορές, όπως εξάλλου μας διηγούνται όσοι έζησαν τον πόλεμο, την Κατοχή, την αντίσταση και τον Εμφύλιο, και όπως μας αποκαλύπτει η πλούσια μεταπολεμική μας λογοτεχνία.

Παρόμοιες συμπεριφορές αναδεικνύονται και στη σημερινή βαθιά κρίση που διέρχεται η χώρα μας. Οταν οι πολίτες πιέζονται οικονομικά και κοινωνικά, όταν βρίσκονται συχνά σε απόγνωση, δεν υπάρχουν πολλές επιλογές. Οσοι έχουν ψυχικά αποθέματα αναδεικνύονται σε «ήρωες» για το κοινωνικό σύνολο. Αντίθετα, όσοι δεν μπορούν να αντέξουν την πίεση οδηγούνται σε ακραίες αντικοινωνικές συμπεριφορές (απάτες, κλοπές κ.ά.) Η μεγάλη μάζα, βέβαια, των πολιτών κινείται μεταξύ αυτών των δύο ακραίων συμπεριφορών, σε μια προσπάθεια να επιβιώσει με τις λιγότερες δυνατόν ηθικά κατακριτέες πράξεις (π.χ. παραοικονομία, φοροδιαφυγή κ.λπ.) και με τη μεγαλύτερη δυνατή οικογενειακή αλληλεγγύη.

Ευτυχώς, στη σημερινή κρίση υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που αξίζουν δημοσίου επαίνου για την αλληλεγγύη που επιδεικνύουν προς τους ανέργους, τους αστέγους, τους μετανάστες και τους απόκληρους. Με την οργάνωση συσσιτίων, την εξεύρεση και προσφορά στέγης, την ιατρική περίθαλψη, τη διανομή ιματισμού, τροφίμων και φαρμάκων, πολλές ενορίες εκκλησιών, ιδιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και απλοί πολίτες, προσπαθούν να επουλώσουν τις σωματικές και ψυχικές πληγές που έχει ανοίξει η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση. (περισσότερα…)

Σε μια εποχή γενικευμένης κατακραυγής εναντίον των δημοσίων υπηρεσιών για ανεπαρκή κάλυψη των αναγκών της κοινωνίας, συντεχνιασμό, ιδιοτελή συμφέροντα, διαπλοκή, ανικανότητα, διαφθορά, αλαζονική συμπεριφορά, αδιαφορία, σπατάλη και κακοδιαχείριση, ο έπαινος για το δημόσιο τομέα -για παράδειγμα- στο χώρο της Παιδείας και της Υγείας μοιάζει παράταιρος και αιρετικός.

Μεγάλο μέρος της κατακραυγής μπορεί να δικαιολογηθεί, βέβαια, από την καθημερινή πραγματικότητα, που συχνά ξεπερνά τα όρια του παραλογισμού και θυμίζει καταστάσεις των πιο καθυστερημένων χωρών του Τρίτου Κόσμου. Ενα άλλο μέρος της κατακραυγής, όμως, μπορεί να εξυπηρετεί σχέδια διάλυσης του δημόσιου τομέα υπέρ των ιδιωτικών συμφερόντων, άλλοτε ομολογημένων, μέσω του «ανοίγματος των αγορών», άλλοτε ανομολόγητων και υποκριτικών για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων επιχειρηματικών ομίλων.

Η θετική πλευρά των δημοσίων υπηρεσιών Παιδείας και Υγείας σπανίως εμφανίζεται στο δημόσιο λόγο, παρ’ ότι είναι υπαρκτή. Καλές δημόσιες υπηρεσίες συνεχίζουν να προσφέρονται σε όλο και δυσκολότερες συνθήκες στη σημερινή Ελλάδα, από ανθρώπους με όρεξη για προσφορά στο κοινωνικό σύνολο, αυταπάρνηση και ανιδιοτέλεια. (περισσότερα…)